Με αφορμή την κατάρρευση του κτιρίου στα Πετράλωνα

Η σοκαριστική κατάρρευση της τετραώροφης πολυκατοικίας στα Πετράλωνα στις 30.06.2026, που από τύχη δεν μετατράπηκε σε άλλη μια «εθνική τραγωδία» με θύματα κι άλλους κατοίκους αυτής της χώρας, μας αναγκάζει για μια ακόμα φορά να αναρωτηθούμε για μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα και να ανοίξουμε μια σοβαρή συζήτηση, τόσο για την τεχνική και επιστημονική επάρκεια στα εργοτάξια, όσο και για τις πολιτικές επιλογές που διαμορφώνουν την καθημερινότητά μας.

Από τεχνική και επιστημονική σκοπιά, η κατασκευή δίπλα σε υφιστάμενα παλιά κτίρια, ειδικά σε περιοχές με ευαίσθητα ή ιδιαιτέρως επιβαρυμένα εδάφη όπως τα Κάτω Πετράλωνα, είναι μια σύνθετη διαδικασία. Απαιτεί εξειδικευμένες γεωτεχνικές μελέτες, αυστηρό σχεδιασμό και, πάνω από όλα, άμεση εφαρμογή μέτρων αντιστήριξης κατά τη διάρκεια της εκσκαφής.

Σήμερα, όμως, μέσα στο κλίμα των φρενήρων ρυθμών ανάπτυξης του κατασκευαστικού, τουριστικού και «επενδυτικού» κεφαλαίου στην Αθήνα (και αλλού), τα πάντα θυσιάζονται στον βωμό του εύκολου και γρήγορου κέρδους. Τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας και οι ορθές τεχνικές πρακτικές αγνοούνται επιδεικτικά, καθώς τα στενά χρονοδιαγράμματα των επενδυτών και η πίεση για άμεση παράδοση των έργων εκμηδενίζουν κάθε έννοια προστασίας. Όταν οι μελέτες υποτιμώνται επειδή θεωρούνται «περιττό κόστος» ή επειδή καθυστερούν την επένδυση, οι συνέπειες είναι μοιραίες.

Η επαγγελματική και επιστημονική ευθύνη του εργολάβου, και της ορθής εφαρμογής των μελετών και της ασφάλειας του επιβλέποντος μηχανικού στο εργοτάξιο είναι συγκεκριμένες και δεν μπορούν να παρακαμφθούν. Όμως δεν αναπτύσσονται σε κοινωνικό και πολιτικό κενό. Συνδέονται άμεσα με τη στρατηγική επιλογή του κράτους να αποσύρεται σταδιακά από κάθε ελεγκτικό και θεσμικό του ρόλο. Σήμερα το κράτος, ακολουθώντας πιστά τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την «απελευθέρωση των αγορών» και την άρση των «εμποδίων» στην επιχειρηματικότητα, εκχωρεί συστηματικά κρίσιμες αρμοδιότητες στην «αυτορρύθμιση» του ιδιωτικού κεφαλαίου.

Με την πολιτική της κυβέρνησης της ΝΔ, η δημόσια ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως πεδίο κερδοφορίας και όχι ως κοινωνική υποχρέωση. Αυτό αποδεικνύεται από τις fast-track ηλεκτρονικές άδειες με ελάχιστους ή και καθόλου (εκ των προτέρων) διοικητικό έλεγχο, μέχρι την ανάθεση ακόμα και του προσεισμικού ελέγχου των δημόσιων κτιρίων σε ιδιώτες μηχανικούς, ή αντίστοιχα στα ιδιωτικά έργα την αντικατάσταση των αυτοψιών της πολεοδομίας από ελεγκτές μηχανικούς του ιδιωτικού τομέα με πολύ περιορισμένες και συγκεκριμένες οδηγίες.

Εδώ και χρόνια, οι εργαζόμενοι/ες μηχανικοί στο δημόσιο τομέα προειδοποιούμε για τις επικίνδυνες συνέπειες αυτής της πολιτικής. Η εσκεμμένη και διαρκής υποστελέχωση των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) δεν είναι απλώς μια δυσλειτουργία, αλλά το μέσο για να δικαιολογηθεί η περαιτέρω ιδιωτικοποίηση των ελέγχων, αφήνοντας τις πολεοδομίες χωρίς το απαραίτητο μόνιμο προσωπικό για τη διενέργεια ουσιαστικών ελέγχων.

Αυτή η πραγματικότητα μας φέρνει αντιμέτωπους με τον ίδιο τον κοινωνικό ρόλο του μηχανικού. Ο μηχανικός δεν είναι ένας απλός διεκπεραιωτής σχεδίων, ούτε το εργαλείο για τη μεγιστοποίηση του κέρδους ενός εργολάβου. Είναι ο επιστήμονας που οφείλει να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον και την ανθρώπινη ζωή.

Γνωρίζουμε πολύ καλά την τεράστια πίεση που δέχονται οι συνάδελφοι στον ιδιωτικό τομέα — ιδιαίτερα οι νεότεροι. Τα αφεντικά και οι κατασκευαστικές εταιρείες επιβάλλουν εξοντωτικά deadlines και περικοπές προϋπολογισμών, μετατρέποντας τις μελέτες σε τυπικά έγγραφα και αναγκάζοντας τους συναδέλφους να εργάζονται με το φιλοκάρδι τους να τρέμει.

Ως Αριστερή Παρέμβαση Μηχανικών, τονίζουμε ότι η ασφάλεια της ζωής μας, των σπιτιών μας και των εργασιακών μας χώρων δεν μπορεί να θυσιάζεται στον βωμό της ταχύτητας και του χαμηλού κόστους. Χρειάζεται συλλογική στάση από όλους μας ώστε να μην δεχόμαστε εκπτώσεις στην επιστημονική μας δεοντολογία και στα μέτρα ασφαλείας.

Διεκδικούμε:

• Άμεση και πλήρη στεγαστική εξασφάλιση και οικονομική στήριξη των κατοίκων που έχασαν τα σπίτια τους στα Πετράλωνα, καθώς και πλήρη διερεύνηση των τεχνικών αιτιών της κατάρρευσης.
• Θεσμοθέτηση υποχρεωτικών γεωτεχνικών μελετών και λεπτομερών μελετών αντιστήριξης για κάθε νέα οικοδομή που εφάπτεται σε υφιστάμενα κτίρια.
• Τέλος στην εκχώρηση των δημόσιων ελεγκτικών λειτουργιών σε ιδιώτες. Το κράτος οφείλει να ελέγχει και όχι να παραχωρεί τις αρμοδιότητές του στην αγορά.
• Να μπει φρένο στην ασυδοσία του κατασκευαστικού, τουριστικού και «επενδυτικού» κεφαλαίου. Η ασφάλεια των κατοίκων, των γειτονιών και των εργαζομένων στα εργοτάξια προηγείται των κερδοφόρων χρονοδιαγραμμάτων, των deadlines των επενδυτών και της συμπίεσης του κόστους των κατασκευών.
• Μαζικές προσλήψεις μόνιμων διπλωματούχων μηχανικών στις Υπηρεσίες Δόμησης και στους δημόσιους ελεγκτικούς μηχανισμούς για την ουσιαστική προστασία του δομημένου περιβάλλοντος.